Ашиглалтын тэнхимийн багш Todoo1970@gmail.com

Шинжлэх ухаан, техник терхнологийн шинэ ирэн үед сургалтыншинэлэг аргууд нэлээд бий болж байна.Энэ нь суралцагчийг мэдлэг чадварыг бодитой үнэлэх арга зүй өөрчлөгдөх шаардлагатай болсныг тодорхойлж байна.

Үр дүнд чиглэсэн үнэлгээний аргууд ньсургалтын төдийгүйсургалтыг явцыг маш их чухалчилдаг, үүнтэй уялдуулан даалгварын гүйцэтгэлийг үзэхдээүнэлгээний шалгуур үзүүлэлтийг бодитой суралцагчдад ойлгуулсан байх шаардлагатайг харуулж байна.

Сүүлийн үеийн хичээлийн зорилго ньсуралцагч тус бүрийн онцлогийгзөв тодорхойлох, багш өөрийн хичээлийн явцыг зөв төлөвлөх, суралцагчдад системтэй мэдлэгийг түгээх, туслаж дэмжих, урамшуулахад чиглэгдэж байгаа юм.

Энэ сэдвийг хөндөх болсон шалтгаан манай сургуулийн багш нарын үнэлгээний арга зүй баригдмал, шинэлэг бус байгаад дүн шинжилгээ хийжүнэлгээний арга зүйг өөрчлөх, багш өөрийн сургах арга зүйг байнга орчин үеийн чиг хандлагад нийцүүлж байхыг харуулахыг зорилоо.

Түлхүүр үг: сургах, сурах, арга зүй, үнэлгээ,

Үндэслэл: Манай сургуулийн багш нарын дунд явуулсан судалгаанаас харахад өөрийн сургалтын үйл ажиллагаандаа шинэлэг бус хандлагатай байгаа нь харагдаж байна.

Сургалтын байгууллагын орчин үеийн чиг хандлага практик дээр суурилсан сургалтыг илүү чухалчилж үздэг болсон бөгөөд үүнийг дагаад сургалтын шинэ арга зүйгсургах суралцах үйлд ашиглах хандлага гарч ирж байна.

Уламжлалт сургалтын арга ньсоциализмийн үзэл санаанд үндэслэгдсэн, бүхнийг нэг хэмжүүрээр хэмждэг, хүнд байгаа төрлөх чанар араншинг өгөгдлийг харгалздаггүй, нэгийг нөгөөтэй нь харьцуулах замаар үнэлдэг тогтолцоо юм. Энэ нь өнөөдөр сурган хүмүүжүүлэх арга зүйд онолын хувьд байхгүй чбагш гарын дунд хэвшмэл ойлголттой оршин тогтносоор байна. Энэ илтгэлийн хүрээнд багш нарын үнэлгээний орчин үеийн чиг хандлагад шинжилгээ хийж үзсэн бөгөөд багш нарын сургалтын арга зүйд зайлшгүй үнэлгээний онол дадлагын сургалт хэрэгтэй байна.

Зорилго, зорилт: Сургалтын үнэлгээний арга хэлбэрийг шавь төвтэй сургалтын арга зүйд тохируулан хэрэглэх өнөөгийн үндсэн шаардлагыг багш нарын үйл ажиллагаанд нэвтрүүлэн хөгжүүлэх зорилготой.

Энэ зорилгын хүрээнд доорх зорилтыг дэвшшүлж байна.

ДИДАКТИК- грекийн сургах гэсэн үгнээс гаралтай, сурган хүмүүжүүлэх үйл явцын мөн чанар, зүй тогтол, зарчим, агуулга, зорилго, арга зүй, технологи,түүнийг үнэлж дүгнэх оношлох,онол- арга зүйн үндсийг судалдаг шинжлэх ухаан юм.

Товчдоо шавийн сурах, багшийн сургах үйл ажиллагаа, түүний зүй тогтлыг судалдаг.

Үнэлгээний дидактикийн үндэс нь суралцагчдийн мэдлэг чадвар эзэмшишчдийн явц, үр дүнг тодорхйолж, сургалтын явцад суралцагчдийн хөгжилд гарч буй ахиц дэвшлийг өмнөхтэй нь хартцуулах, түүнчлэн эзэмшвэл зохих агуулгыг ямар түвшинд эзэмшснийг тодорхойлоход оршино.

Дидактикийг ерөнхий ба туснай гэж ангилна.

Ерөнхий- сургалт хүмүүжлийн ажлыг зохион байгуулахад баримтлах түгээмэл нийтлэг зарчим, технологи

Тусгай- тодорхой судлагдхуунаар хичээл сургалт хүмүүжлийнажил явуулах онол арга зүйн үндсийг судлана.

Үндсэн ухагдхуун:

Суралцагчдад өгч байгаа мэдлэг, чадвар, дадал нь доорх зүй тогтлоос шалтгаална.

- сургалтын чанар, үр дүн нь суралцагч арга барилыг хэр эзэмшснээс

- сургалтын өгөөж нь суралцагчийн бие даасан идэвхитэй байдлаас шалтгаалах зүй тогтол

- суралцагч амжилттай суралцах үндэс нь хичээл дээр таатай уур амьсгал бүрдүүлсэн эсэхээс

- суралцагчийн сурах хэрэгцээ шаардлага, сонирхлыг багш харгалзан үзэх

- суралцагчийн анхаарал, ой тогтоолтын хөгжил

- бие даан асуудлыг шийдэх

- суралцагчийн сурах идэвхи, хөгжил нь суралцагчийн амьдрах орчин, эцэг эхийг боловсрол, уур амьсгал, амжиргааны түвшин хамаарах

- суралцагчийн нийгмэшил, биеэ даах чадвар, хүмүүнлэг байдал

- нийгмийн олон талт харилцаанд орж чадсан эсэх

- суралцагчдын идэвхи мэдлэг хүлээн авах чадвар, хичээлийн хувиарлалтыг хэр оновчтой хийж байгаагаас

- сургалтын чанар анги дүүргэлтээс хамаарах эсэх

- багшийн цагийн ачаалал хөдөлмөр зохион байгуулалт

- сургуулийн удирдлагын үйл ажиллагаа, сургалтын ажлын уялдаа холбооноос

Сургалтын үйл явц дахь сэтгэцийн үйл ажиллагааны бүтэц, хэлбэр, үе шатыг тодорхойлдогэнэхүү онол ёсоор танин мэдэхүйн шйл ажиллагааг дараахь үе шатуудад хуваана.

Үнэлгээг суралцагчдыг үнэлж дүгнэхэд ашиглаад зогсохгүй сургалтын ололттой хийгээд дутагдалтай талыг нээг илэрүүлэж, дутагдлыг арилгах арга замыг эрэхлхийлэн бйадлаар сургалтыг сайжруулахад ашиглах боломжтой гэж үзэж байна

Үнэлгээ хийснээр сургалт явагдаж дууслаа гэсэн үг биш бөгөөд сургалтын явцад хийгээд үнэлгээ хийх явцад олж мэдсэн зүйлийг сургалтыг улам сайжруулах бүтээлчээр ашиглах хэрэгтэй.

Сурган хүмүүжүүлэх ухаанд үнэлгээг өргөн утгаар нь өавч үзвэл суралцагчийн боловсролын үр дүнг шинжлэх ухааны үндэстэй дүгнэх тогтолцоо , явцуу утгаар нь авч үзвэл суралцагчийн мэдлэг чадвар төлөвшлийг хэмжих процесс юм гэж тодорхойлмон байна.

Багш суралцагчийн дүгнэхийг учир зөвхөн суралцагчдад оноо өгөх, түвшинг тогтоохын тулд бус багшийн сураглтын үйл ажиллагааны үнэн бодит байдлыг дүгнэх, үнэлгээний үйл ажиллагаагаар дамжууланхүн бүрийн боловсролын түвшинг дээшлүүлэхэд туслах боломжийг бий болгох, улмаар суралцагчийг хөгжүүлэх талаар судалгаа \ жишээ нь: сурах, сургах үйл ажиллагааны дүгнэлтийн талаарх судалгаа ба мэдээлллийг өргөжүүлэх судалгаа\ -г ши нэчлэн хөгжүүлэх чухал мэдээллийг эх сурвалж болдог.

Америк, Австралийн сургалтын системд үнэлгээгээр нь байр эзлүүлэх шаардлага байдаггүй. Учир нь сургалтын байгууллага тухайн хүний мэдлэгийг үнэлэж дүгнэх эрхгүй байдаг. Харин мэдлэг олгох үүрэгтэй. Үнэлгээий төв нь өөрсдөө үнэлгээгээ хийж ажиллах эрхийн үнэмлэхийг өгдөг сургалтын системтэй.

Явцын үнэлгээний системд “ маш шилдэг, шилдэг, дундаж, хагнгалтгүй, маү хангалтгүй гэсэн үнэлгээ байдаг.

Явцын үнэлгээний үндсэн тодорхойлолт

Манай оронд бол стандарт үнэлгээг хэрэглэж байна. Энэ ньмаш ойлгомжгүй үнэлгээ юм. Жишээ нь 80% чадамжтай, 100 чадамжтай гэсэн үгэнэ нь миний бодлоор ЧСС-ын үнэлгээнд тохирохгүй гэж үздэг.

Миний багш нараас авсан судалгаагаар 80 орчим хувь нь стандарт үнэлгээг болно гэж тодорхойлсон байна \ 1999 оноос манай улс стандарт үнэлгээнд шилжсэн байна.

Энэ нь нэг талаар хуучинсан үзэл баримтлал, нөгөө талаас өөрийн мэдлэгийг тодорхойлох боломжийг суралцагчдад өгдөггүй сөрөг талтай.

Мэдлэг эзэмших нь тодорхой үе шаттай, агуулгын хувьд хэд хэдэн түвшинтэй, түвшин бүр эзэишсэн мэдлэг чадвар, туршлагыг үнэлж дүгнэх оношлогоо хийж хариу мэдээлэл авч байх дидактикийн зүй тогтол байдаг. Суралцагч тухайн хичээлийн агуулгыг эзэтшсэн байдлыг дараахь үе шатанд хувааж үнэлдэг

Үүнд :

Суралцагчийн мэдлэг чадвар, дадлыг үнэлэх үнэлгээ нь өөр хоорондоо уялдаа холбоо бүхий 5 хэсгээс бүрдэнэ.

Мэдлэгийг үнэлж дүгнэх нь шалгах арга хэлбэртэй салшгүй холбооиой. Суралцагчдийн мэдлэг чадвар төлөвшлийг судалсан хичээлийн агуулгаар, бүлэг сэдвийн агуулгаар, ээлжит хичээл бүрээр үнэлдэг. Үнэлгээ шалгалтыг дотор нь Сургах ба хянах гэж 2 ангилна.

Хичээл заадаг багш үнэлгээг явуулна. Үнэлгээг явуулахаас өмнө багш хэдийд ямар сэдвээр урьдчилан зарлан мэдэгдэж суралцагчдад тодорхой агуулгыг эзэмшүүлэх зорилгоор материал дээр ажиллулдаг.

Хянах үнэлгээг төрийн яам, боловсролын төв, сургуулийн захиргаанаас мэдлэг, чадвар, дадал эзэмшилтэнд үнэлэлт дүгнэлт хийх зорилгоор хийдэг. Энэ шалгалт нь тодорхой байх албагүй. Дараахь үндсэн 4 аргыг хэрэглэдэг.

ПТК-ийн багш нар болон оюутан суралцагчдийн дунд судалгааг явууллаа. Гол зорилго нь үнэлгээний үндсэн зарчим, арга зүйн талаар багшийн мэдлэг чадварын тухай ойлголттой болох, үнэлгээний талаарх оюутан суралцагчийн мэдлэг мэдээлэл хэр зэрэг байгаад үнэлэлт дүгнэлт өгөхийг зорилоо.

Хамарсан хүрээ:

ПТК-ийн нийт17 багш оролцсон. Ажилласан туршлагын хувьд харилцан адилгүй байна.

Оюутан суралцагчдийн хувьд 125 хүн оролцлоо.Насны хувьдөөр өөр, мөн сүүлийн 3 жилийн төгсөгч, суралцагчдаас судалгааг авсан.

Багш нарын дунд хийсэн судалгаанаас үзэхэдаман шалгалтын аргыг үнэлгээний арга хэлбэр болгон 82,4 % нь ашигладаг гэсэн судалгаа гарсан. \Аман шалгалтын арга нь асуулт, хариулт, ярилцлага, маргаан, мэтгэлцээн, шүүлэг, төсөл хамгаалалт гэх мэт\

Аман шалгалтын давуу болон сул талыг оюутнуудын дунд хийсэн судалгаанаас харахадаман шалгалтыг хэцүү гэсэн 65%,үнэлгээний сайн арга гэж дүгнэсэн 35% байна.

Явцын үнэлгээ нь суралцагчдын асуултын зөв хариултыг сонсох биш харин өөрөөзөв хариултыг олж авах, суралцахуйн нэг хэлбэр байх ёстой.

Багшийн хичээлийн зорилгод хүрэх гол чухал хүчин зүйл ч байж болох юм.

Багш нар аман шалгалтыг түлхүү авдаг боловчзөвхөн нэг хэлбэрийг нь ихэвчлэн сонгон хэрэглэдэг байна.

Явцын үнэлгээ нь суралцагчийн оюуны чадавхи, бүтээлч сэтгэлгээг хөгжүүлэх, асуудлыг шийдвэрлэж чадах чадвар төдийгүй суралцагч нэг бүрийн ажиллагааг эрчимжүүлэх мөн тэдний сонирхол, хандлагад нөлөөлөх хүчин зүйл ч байж болно.

Явцын үнэлгээнд аль болох тестийн шалгалтыг авахгүй байх хэрэгтэй. Энэ нь тухайн суралцагчийн мэдлэг чадвар, явцыг шаардлагатай түвшинд үнэлж чадахгүй.

Явцын үнэлгээг аль болох ажиллагаатай, суралцагчийн мэдлэг чадварыг хөгжүүлэх даалгавараар шалгах нь үр дүнтэй

Энэ судалгаанаас харахад явцын үнэлгээг багш нар сургалтын арга зүйд ашиглах, өөрийн сургах үйлийг оношлоход ашиглахгүй байгаа нь харагдаж байна.

Оюутан суралцагчаас хамгийн их авдаг шалгалтын талаар асуумж авахад:

Багш нарын ихэвчлэн хэрэглэдэг үнэлгээний арга нь эсрэгээрээ оюутан суралцагчдад хэцүү санагддаг гэсэн байна. Энэ нь багш бид зөв арга хэлбэрийг ашиглаж чадахгүй байна гэсэн үг юм.

Сүүлийн үед шинэлэг аргууд нэлээд бий болж байна.Энэ нь суралцагчийг мэдлэг чадварыг бодитой үнэлэх боломж гэж бодож байна. Үр дүнд чиглэсэн үнэлгээний аргууд ньсургалтын төдийгүйсургалтыг явцыг маш их чухалчилдаг, үүнтэй уялдуулан даалгварын гүйцэтгэлийг үзэхдээүнэлгээний шалгуур үзүүлэлтийг бодитой суралцагчдад ойлгуулсан байх шаардлагатай.

Хичээлийн зорилго ньсуралцагч тус бүрийн онцлогийг зөв тодорхойлох, багш өөрийн хичээлийн явцыг зөв төлөвлөх, суралцагчдад системтэй мэдлэгийг түгээх, туслаж дэмжих, урамшуулахад чиглэгдэж байгаа юм.

Багш хүн суралцагчаа байнга урамшуулан дэмжих ёстой. Хүн өөрөө, багш нар ч ялгаагүй урамшуулан дэмжүүлэх, өөрийгөө бүрэн эерэгээр ойлгуулах хүсэлттэй байдаг.Тэгвэл оюутан ч адил хүн учраас үүнийг хүсдэг байх нь тодорхой.

Гэтэл авсан судалгаанд багшид хэлэх үг байгаа юу гэсэн хэсэгт оюутан суралцагчид маань бидэнд гомдсон тухай бичжээ. Тэгэхээр бид оюутан суралцагчиддаа зөв үлгэрлэх, хүмүүжил төлөвшилд нь эерэг хандлагыг өгч чадаж байнауу гэсэнасуулт гарч ирж байна.

Өнөөгийн сурган хүмүүжүүлэх ухаанд багш бол маш сайн менежер гэж заасан байна.

Үүнтэй холбоотой сургалтыг дүгнэх асуудал нь багш өөрөө хичээлийн процессд бүхэлд нь суралцагчдад туслагч байх ёстойгоор тодорхойлогдож болно.

Суралцагчийн дүгнэхдээ тухайн суралцагчийн мэдлэгийг өөрийн хүссэнтэй адилтгаж болохгүй. \Таны заасан юмны хэдэн хувийгойлгож тогтоож авсныг мэдэхгүй учир

Харин тухайн хичээлийн аль хэсэг нь хамгийн чухал вэ, чи яаж ойлгох ёстой вэ, гэдэгарга замыг зааж өгч байхын бол жинхэнэ үнэлгээний үр дүн тодорхйологдоно.

Зөвлөмж хэлбэрийн үнэлгээ байж болох бөгөөд, цаашид юу тэдэх болон яаж сурч мэдэх арга замыг зааж зөвлөх нь хамгийн чухалч байж болно.

Үүний тулд суралцагчийн нөөц бололцоог сайн судлаж байх хэрэгтэй.

Жишээ нь: хичээлд маш сайн ойлголт авч чаддаг суралцах арга барилд сайн суралцсан оюутангойлголт удаан, суралцах аргад муу хүнтэй адилтгаж болохгүй.

БАГШ суралцагчийн хооронд хүндэтгэлд суурилсан дотоод итгэлцэл байх хэрэгтэй.

Багш даалгвар өгсөн бол тухайн даалгаврын гүйцэтгэлийн шалгуур үзүүлэлтийг суралцагчдад гаргаж өгснөөр тухайн даалгаврыг хийх бодит үнэлгээ болно.

КЕЙС 1 : Сумын 10 гэмтлийг цээжээр хэлэх даалгавар байна. Үүний тулд багш гүйцэтгэлийн шалгуур үзүүлэлтэндээ доорх шаардлагыг тавьсан.

Багш 2 хүнээс уг хичээлийг асууж байна. Нэг нь огт түгдрэлгүй шууд дуржигнатал ярилаа. 100 оноо авлаа.

Нөгөө оюутан маш удаан түгдэрч ээрч арай гэж дуусгалаа. Гэхдээ бүгдийг бүрэн ярьсан.

Багш нэмэлт асуулт асуулаа. Арай гэж ярьсан хүн маань бас л сандар ч тааруухан хариулсан85 оноо тавьлаа.

Энд бидний бодитой, үнэн, шударга байх гэсэн ойлголт алдагдсан.

2 дахь оюутан гомдоно би яг бүгдийг л ярьсан гэсэн нь зориуд нэмэлт асуулт асуугаад тааруу дүн тавилаа гэж бодно,цаашаа ярина.

Юуг шударга гээд байгаа юм бол: хурдан яривал онц, удаан яривалөөр дүн тавьсан. Гэтэл хүүхдийн ярих чадвар маш их өөр өөр, 2 дахь сурагч өөрийгөө ялан дийлээд асуугдсан байж болно.

*100 оноо авсан хүнээс нэмэлт асуулт асуугаагүй.

Энэ асуудал оюутныг хөгжүүлэх, эрмэлзэлтэй болгох бидний зорилгыг үгүй хийж байна.

Багш бид суралцагч бүрээ ойлгож дэмжиж хэрэгтэй үед нь шударга дүнг тавих ёстой.

Хэрэв тухайн кейс дээр багш шалгуур үзүүлэлтээ зөв гаргасан бол:

Энэ шаардлага анхнаасаа байсан бол суралцагч гомдол гаргахгүй байсан.

Энэ нь социализмийн үзэл санаанд үндэслэгдсэн, бүхнийг нэг хэмжүүрээр хэмждэг, хүнд байгаа төрөлх чанар араншин өгөгдлийг харгалздаггүй, нэгийг нөгөөтэй нь харьцуулах замаар үнэлдэг тогтолцоо юм.

Багш сургууль төвтэй сургалтын зарчимд нийцдэг. Үнэлгээний энэ тогтолцоо нь хүний сэтгэл урмыг мохоож, өөрийгөө голох, үл хүндлэх байдалд хүргэдэг гэж үздэг байна.

Шинэ буюу суралцагчийн амжилтыг үнэлэх тогтолцоо нь “Хүн төвтэй сургалтын онол ёсоор бол хүн бүр сэтгэн бодох, сурах чадвартай, түүнийг хөгжүүлэх шаардлагатай” гэдгийг хариуулах зорилготой.

Үнэлгээ нь дараах үүргийг гүйцэтгэнэ.

Чадамжинд суурилсан сургалтын онцлог нь дадлага суурьтай сургалт юм. Багш бид өөрсдөө уламжлалт аргаар хичээл заалгаж байсан учраасөөрсдийнмаань суралцах арга барил хэвшмэл, нэг загварт баригдсан байж болох талтай.

Багш хүн алхам тутамдаанэгд суралцагчаа гэсэн зарчмаар хичээлийн төлөвлөлтийг хийж өөрөө суралцагч адилсэтгэж мэдээ мэдээллийг түгээх шаардлагатай болсон байна. Хэдийгээр бид олон жилийн багшлах туршлагатай чцаг үе, техник төхөөрөмж хурдацтай хөгжихын хэрээр ирж байгаа оюутан суралцагчдийн хүлээн авах чадвар байнга өөрчлөгдөж байна.Миний шинэ залуу багш нартаа өгдөг зөвлөгөө бол:

- Суралцах арга барил тогтсон оюутнуудад хүлээн авах чадвар сайн, чадвар өндөр байдаг

- Шинэ юм сурахдаа удаан, гэхдээ их хичээдэг хэсэг байна

- Маш муу буюу анхаарал төвлөрөл муутай хэсэг байна.

2. Зорилтотбүлгээ зөв тодорхойлох

- Даалгавар яаж өгөхөөс бүх зүйл хамаарна, багийн ажлаас хамаарна. Зарим хүнд ганцаараа хийх даалгавар өгвөл өгөөжтэй байж болно. Үүнтэй үнэлгээяг ажилхан. Үнэлгээний үндсэн зарчим бол суралцагчдын мэдлэг оюуныг үнэлэх биш, суралцах арга зүйдсургах гол зорилго байх ёстой. Анхнаас нь дүнг тавьж тооцох маш аюултай.

ЧСС-ын гол зорилго бол чадамжтай ажилтанг бэлтгэх. Энэ нь суралцах чадвар оюутанд олгох шаардлага юм.

Үнэлгээ хэзээ эцсийн цэг байж болохгүй. ҮНЭЛЭХ -----ДҮГНЭЛТ ХИЙХ-----ТӨЛӨВЛӨХ----САЙЖРУУЛАХ------ ТӨЛӨВЛӨХ-------ҮНЭЛГЭЭ ХИЙХ

Оюутан суралцагчийн сурах идэвхийг сайжруулах, хүмүүжил, сахилга батад нөлөөлөх, хичээлдээ хандах хандлага нэмэгдүүлэхэд зөв үнэлгээний арга зүй хэрэгтэй гэдэгт багш нар 80-90% санал нэгдсэн ч жинхэнэ мэдлэг, чадварыг тодрхойлж чаддаг эсэхэд 60,8% нь санал өгсөн байна. 40-өөд хувь нь ямар нэг байдлаар сэтгэл дундуур байна гэсэн үг.

Багш нар үнэлгээгээ хийж чадаж байгаа хэдий ч үнэлгээний арга зүйн дутмаг мэдлэгтэйгэж харагдахаар байна. Суралцагчдад өгч байгаа үнэлгээ бол эргэх холбоотой байнгын циклтэй байх ёстой юм.

ҮЙЛ АЖИЛЛАГАА

Abstract–Энэхүү илтгэл өнөөгийн нийгэм ажил олгогчид ямар мэргэжилтэн-бие хүнийг шаардаж байна вэ? гэдгийг үндэслэн техникийн боловсролын мэргэжлийн төгсөх ангийн оюутнуудын мэргэжлийн суурь мэдлэг, бүтээлч чадварууд, төлөвшил хандлага ямар түвшинд байгааг судлан оюутан суралцагчдыг мэргэжилтэн-бие хүн болгох үйл ажиллагааны талаар дүгнэлт хийхийг зорилоо.

Сэдэв сонгосон үндэслэл: Зах зээлийн өнөөгийн нийгэмд ажил олгогчид мэргэжилтнүүдийг мэдлэгтэй байхаас гадна чиглэл зорилготой, идэвхит болон бүтээлч чанар сайтай, багаар ажиллах чадвартай байхыг чухалчилж үздэг болсон.

Судалгааны зорилго: Оюутнуудын бүтээлч чадвар, төлөвшил хандлагыг тодорхойлох.

Судалгааны объект: УБТЗ-ын ПТК-ийн техникийн боловсролын төгсөх курсын оюутнууд.

Судалгааны ажлын арга зүй: Ажиглалт, санал асуулга, харьцуулалт, ерөнхийлөн дүгнэх, үнэлэх, математик тооцооллын арга.

“Оюутан гэдэг хэн бэ?” гэсэн асуултаас эхлэе. Оюутан гэдэг бол мэргэжлийн зохих түвшний сургуульд сурч тодорхой мэргэжлээр ажиллахад шаардлагатай мэдлэг, ур чадвар, төлөвшил зэргийг эзэмшин авч байгаа хувь хүн. Орчин үед оюутан хүн мэдээлэл харилцааны технологийг өргөн ашигладаг, харьцангуй чөлөөтэй сэтгэдэг, хийж бүтээх олох боломж түүнд улам нээлттэй болсоор байна.

Өнөөгийн оюутнууд нь сургууль, багш нараас улам их анхаарал, соёлч боловсон байдлыг хүсэх болсон. Тэд захиран тушаах арга барилд тун дургүй, үүнийг хүлээн авах хүсэлгүй болсон зэрэг олон онцлогийг нэрлэж болно. Орчин үеийн оюутан хүний дүр төрх олон янз. Гаднаас нь харахад жинсэн өмдтэй, цагаан футболкатай, үүргэвч үүрсэн нэгэн.

Харин дотор талаасаа тэр хэн бэ? гэдгийг бие хүний хэв шинж талаас нь авч үзье.

Бие хүний төлөвшил гэдэг нь хувь хүн нийгмийн бүхий л төрлийн хэм хэмжээ, үнэт зүйл зэргийг өөрийн шинж чанар болгон шингээж авах үйл явц байдаг.

Оюутан бие хүний хэв шинжийг судлаачид дараах байдлаар ангилан үзсэн байна. Үүнд:

“Өв тэгш бие хүн”–мэргэжлээ ухамсартай сонгосон, сурлага сайтай, эрдэм шинжилгээний ажилд идэвхтэй оролцдог хүн. Ерөнхий хөгжлийн түвшин өндөр, соёлтой, бусадтай найрсаг харьцдаг, өргөн хүрээний зүйл сонирхдог. Мөн алдаа дутагдлаа засч залруулдаг, үнэнч шударга, төлөв түвшин, хамт олны дунд нэр хүндтэй, итгэл даадаг сайн найз.

“Мэргэжилтэн”–мэргэжлээрээ ухамсартай суралцдаг, сургуулиа төгсөөд шууд ажил эрхэлдэг, эрдэм шинжилгээний ажилд тийм ч идэвхтэй бус, харин олон нийтийн ажилд идэвхтэй, үүрэг даалгаварыг сайн биелүүлдэг, үнэн зүйл сонирхдог, алдаа дутагдлын хажуугаар зүгээр гардаггүй, хамт олондоо нэр хүндтэй.

“Академич” (академик сэтгэлгээтэй хүн-оюутан)–мэргэжлээ ухамсартай сонгосон “онц” суралцах эрхэм зорилттой. Цаашид бакалавр, магистрантур, докторантур, мэргэшсэн мэргэжилтний зэрэг ахисан шатанд үргэлжлүүлэн суралцах зорилготой учир хичээлдээ их анхаарахын хамт эрдэм шинжилгээний ажилд цаг харамгүй зарцуулдаг ба зарим үед онцын ач холбогдолгүй гэсэн хичээлээ орхигдуулдаг.

“Олон нийтийн ажилтан”–олон нийтийн ажилд оролцох дуртай учир сурлагадаа төдийлөн анхаарахаа больж, өөрийн сонирхсон зүйлдээ цаг зав гаргаж чаддаг.

“Урлаг, уран сайханч”–сургуулийн дүрэм, журмыг мөрддөг хэдий ч эрдэмшинжилгээний ажилд оролцдоггүй. Тэрээр гоо сайхны мэдрэмжтэй учир энэ талын ажилд маш идэвхтэй оролцдог.

“Хичээнгүй”–мэргэжлээ төдийлөн сайн бодож сонгоогүй гэхдээ хичээлдээ хамаг хүчээ зарцуулдаг, хамт олны дотор дуу султай, ихэнх цаг заваа хичээлдээ л зориулдаг. Ийм оюутнууд олон зүйл сонирхдоггүй боловч кино концерт үзэхэд цаг гаргадаг.

“Дунд чадалтан”–мэргэжлээ сайн бодолгүй сонгосон, гэхдээ сургууль сонгосон бол заавал төгсөх ёстой гэж үздэг, нэгих тэнхээ зарцуулахгүйгээр “ингэж тэгсхийгээд” дүн авчихдаг, дипломоо авчих юм бол бусдаас дутахгүй ажиллана гэсэн бодолтой, суралцахаас сэтгэлийн таашаал авдаггүй ч сайн сурахыг хичээдэг.

“Урам нь хугарч итгэлгүй болсон”–мэргэжлээ буруу сонгосон, нэгэнт дээд сургуульд орсон бол төгсөх ёстой гэж үздэг, суралцахаас сайн таашаал авдаггүй ч сайн сурахыг хичээдэг, янз бүрийн хобби, урлаг спортоор өөрийнхөө авъяас чадварыг бусдад харуулж батлахыг хичээдэг.

“Залхуу”–мэргэжлээ ухамсартай сонгоогүй, “хамгийн бага хүч зарцуулах” зарчмаар суралцдаг учир сул сурлагатай, эрдэм шинжилгээний ажилд оролцдоггүй, зарим үед хамт олны “ачаа” болдог. Хичээлээ хуулах, багшийг хуурах аргыг хэрэглэдэг.

“Бүтээлч”–хичээл, олон нийтийн ажил, чөлөөт цагаараа хийж бүтээх ажилд хандах чадвартай, харин тэсвэр, нягт нямбай байхыг шаардсан ажилд тун дургүй, “энэ надад сонирхолтой байна” гэсэн зарчмыг баримталдаг учир сурлага нь тогтворгүй, эрдэм шинжилгээний ажилд ер бусын шийдвэр гаргахыг оролддог.

“Задгай, танхай”–ирээдүйтэй чиглэлийн мэргэжлээр амжилттай суралцдаг, манлайлагч байхыг хүсдэг, бусдад хайхрамжгүй ханддаг, дуулаагүй сонсоогүй зүйл гэж байхгүй, бусдаас ялгагдах өөрийн өвөрмөц санаа бодолтой байхыг хичээдэг, байнга очдог кафе зэрэг газартай.

Их дээд сургууль, коллежийн удирдлага, багш нар оюутны эдгээр олон хэв шинжийг харгалзан ажиллах шаардлагатай. Тухайлбал эдгээр 11 хэв шинжийн аль нь уг сургуулийн оюутнуудад зонхилж байгааг тодруулж ажиллах хэрэгтэй. Мөн ийм олон хэв шинжийг оюутнуудад ямар нөхцөл орчин, нөхцөл бүрдүүлэх хэрэгтэй вэ? Эдгээр өөр өөр хэв шинжийн оюутнуудад тохирох ямар сургалтын технологи хэрэгтэй вэ? Багш нарын сургах арга барил, харилцаа хандлага ямар байх нь зохистой вэ? зэрэг олон асуултад хариулах хэрэгтэй.

Мэргэжилтэн бие хүн бол тодорхой мэргэжлээр ажиллахад зайлшгүй хэрэгтэй мэдлэг чадвар төлөвшил ба хандлага эзэмшсэн хүн байна.

Мэргэжилтэн бие хүний бүтэц нь:

Дээрх бүтцээс гадна сүүлийн үед өрсөлдөх чадвар, хариуцлага хүлээх чадвар, сэтгэл ханамж зэргийг ажил олгогчид чухалчлах боллоо. Иймд зах зээлийн нийгэмд ажил олгогчид ямар мэргэжилтэн, бие хүнийг шаардаж байна вэ? гэдгийг бас бодолцох цаг ирлээ. Ингээд дээрх өгүүлсэн зүйлийг үндэслэн энгийн загварчлал гаргаж үзье.Зураг 1. Мэргэжилтэн-бие хүний бүтэц

Мэргэжлийн суурь мэдлэг. Оюутан ямар ч мэргэжлээр суралцахад түүгээр ажиллахад шаардлагатай суурь мэдлэгийг эзэмшиж авна. Үүнийг мэргэжлийн боловсролын стандарт, сургалтын хөтөлбөр, гарын авлага зэргээр дамжуулан эзэмшүүлнэ. Өнөө үед энэхүү мэргэжлийн суурь мэдлэг эзэмшүүлэх үйл ажиллагаа хэр үр өгөөжтэй явагдаж байна вэ?

Төлөвшил, хандлага. Энэ бол оюутан сонгосон мэргэжил, ажил хөдөлмөртөө эерэг хандах, том жижиг элдэв зөрчил, бэрхшээл буюуасуудалтай учирахад бууж өгөлгүй түүнийг бүтээлчээр шийдвэрлэж чаддаг. Ололт амжилтын төлөө өөрийгөө дайчилдаг, ололт амжилтандаа сэтгэл ханалгүй үргэлж урагш тэмүүлдэг байх, шударгаар эрүүл саруул ухаанаар өрсөлдөх чадвартай, багаар хамтран ажиллах чадвартай, хувийн зохион байгуулалт сайтай, бусадтай боловсон харилцдаг, өөрийгөө болон бусдыг үнэлдэг, цагийг үр өгөөжтэй ашигладаг, хариуцлагатай, идэвхи санаачлагатай зэрэг зан чанар юм. Эдгээр зүйлийг оюутны салшгүй эд эс, зан үйл болтол нь төлөвшүүлэх явдал сургалтын бас нэгэн чухал зорилт болсон.

Бүтээлч чадвар. Энэ ойлголт хэдий олон зүйлээс бүрдэх боловч түүний суурь шинжтэй чадвар бол бие дааж бүтээлчээр сэтгэн бодох, шинэ санаа дэвшүүлэх, шинэ зүйлийг туршин шалгах, цоо шинэ зүйл бүтээх, мэдээлэл харилцааны технологийг ашиглах, гадаад хэл дээр хэрэгтэй мэдээлэл олж ашиглах зэрэг юм. Эдгээр чадварыг орчин үеийн оюутан бүр эзэмшиж авах явдал сургалтын нэн тэргүүний зорилт байна. Эдгээр чадвар дутсанаас болж төгсөгчид ажил олгогчдод гологдоод л байна.

Иймээс оюутан–бие хүн гэдэг нь дээрх гурван зүйлийн нэгдэл байна. Эдгээр гурван зүйл тус тусдаа биш хамтдаа нэгэн зэрэг бүх төрлийн хичээлийн агуулга, арга зүйгээр дамжин төлөвшдөг онцлогтой. Үүгээрээ мэргэжилтэн–бие хүн төлөвшүүлэх ажил нарийн төвөгтэй мөртлөө бүтээлч процесс байдаг.

Бие хүн төлөвших, төлөвшүүлэх процесс нь нийгэмшил хэмээх үзэгдэлтэй ихээхэн холбоотойг дурьдахгүй өнгөрч болохгүй. Хүний нийгэмшил хэдий балчир наснаас эхэлдэг ч цааш насан турш үргэлжилдэг бөгөөд залуу насанд ч эрчимтэй явагдаж байдаг. Үүнийг дээд боловсролын сургуулийн сургалтын технологид тусгах зайлшгүй шаардлагатай.

Нийгэмшил бол хувь хүн тухайн нийгмийнхээ туршлага, харилцааны болон биеэ зөв авч явах хэм хэмжээ, үнэт зүйл, соёл уламжлал зэргийг өөрийн болгон эзэмшиж, даган мөрдөх үйл явц юм.

Оюутнуудын нийгэмшлийг авч үзвэл тэд биеэ зөв боловсон авч явах, харилцааны соёлтой, сургууль ажил мэргэжилдээ эерэг ханддаг, амьдралын тодорхой зорилготой, нийгмээ сайн сайхан болгохын төлөө зүтгэдэг, байгаль орчноо хайрладаг, эх орноо хайрлах үзэлдээ эрх зүйн эдийн засгийн мэдлэг чадвартай, багаар ажиллах чадвартай, чөлөөт цагаа өөрийгөө хөгжүүлэхэд ашигладаг зэрэг зүйлийг оюутны дадал хэвшил болговол зохино. Оюутныг төлөвшүүлэх, нийгэмшүүлэх процесс нь хэдий бүх төрлийн хичээлийн сургалтын агуулга, арга технологоор дамжин хэрэгжих зүйл ч гэсэн зарим нэг тодорхой зүйлийг багш нартаа санал болгох нь зүйтэй. Жишээ нь: сургуулийн дотоод дүрэм, сургалтын дүрэм зэргийг бүтээлчээр ашиглах нь үр дүнтэй байдаг. Жишээ болгон багш оюутны хамтран боловсруулж, аль аль нь дагаж мөрддөг сургалтын энгийн нэг дүрмийг авч үзье.

Мэндлэх, хүндлэх ёсыг мөрдөнө.

Хичээлд цагтаа ирнэ.

Хичээлийн цагаар гар утасны дууг унтраана.

Хичээл дээр бохь зажлахгүй.

Хичээлийн явцад бусдын яриаг таслахгүй.

Бусдын санаа бодлыг хүндлэнэ.

Бие даалтын ажил, тест зэргийг товлосон хугацаанд нь өгнө.

.............................................. гэх мэт.

Энэ дүрмийг багш нар болон оюутнууд өөрийн сургуулийн онцлогт нийцүүлэн өөрчилж, бүтээлчээр хэрэглэх нь зүйтэй. Дүрмийн заалт болгон оюутныг зөв төлөвшилтэй болгоход чиглэх бөгөөд уян хатан байвал зохино.

Оюутныг мэргэжилтэн–бие хүн болгох процесс нэгдүгээр курсээс эхлэх бөгөөд үүнд мэргэжлийн удиртгал хичээл, ажиглах дадлага зэрэг хичээл голлох үүрэгтэй. Цааш мэргэжлийн суурь болон мэргэжлийн, мэргэшүүлэх олон хичээл ордог. Эдгээр хичээл нь оюутныг онолын их мэдээллээр дарах бус, тэд мэргэжлийн ажлаа амжилттай хийхэд зайлшгүй хэрэгтэй мэдлэг чадварыг бат бэх эзэмшүүлэхийн хамт тэдэнд зөв төлөвшил олгоно.

Дээр дурдсан мэргэжилтэн–бие хүний тухай зүйлс нь сургуулийн эрхэм зорилгод багтаж, бас мэргэжилтний загвар, ажил олгогчийн ашиг сонирхол зэрэгтэй холбоотой байж гэмээ нь сая хэрэгжих боломжтой. Өнөөгийн их дээд сургууль, коллежууд эрхэм зорилгоо илүү оновчтой болгох хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл, сургуулийн эрхэм зорилго нь дараах 4 шаардлагыг хангана.Зураг 2. Сургалтын байгууллагын эрхэм зорилгын бүтэц

Аливаа сургуулийн эрхэм зорилгод уг сургуулийн эцсийн бүтээгдэхүүн буюу үр дүн нь чухам юу байх нь харагдаж байх хэрэгтэй гэж үзэх явдал бас тааралддаг. Энэ нь уг сургуулийг төгсөх мэргэжилтэн–бие хүний үндсэн мэдлэг чадвар, төлөвшил зэргийг эрхэм зорилгодоо багтаан томъёолно гэсэн санаа юм.

Их дээд сургууль, коллеж бүр өөр өөрийн эрхэм зорилготой бөгөөд үүнийгээ хэрэгжүүлэх хамгийн оновчтой бүтэц, зохион байгуулалт, технологийг бий болгон хэрэгжүүлэх нь мэдээж хэрэг маш бүтээлч үйл ажиллагаа байна.

Техникийн боловсролын төгсөх курсын оюутнуудаас бүтээлч чадвар болон төлөвшил хандлагыг тодорхойлох зорилгоор дараах агуулгатай судалгаа авсан. Судалгаанд цахилгааны, замын, дохиолол холбооны мэргэжлийн ангиудын 45 оюутан хамрагдсан.

1. Та өөрийнхөө бие даан бүтээлчээр сэтгэн бодох чадварыг үнэлнэ үү.

ABCDF

2. Та шинэ санаа дэвшүүлэх чадвараа үнэлнэ үү.

ABCDF

3. Та шинэ зүйлийг туршин шалгах чадвараа үнэлнэ үү.

ABCDF

4. Та мэдээлэл харилцааны технологийг ашиглах чадвараа үнэлнэ үү.

ABCDF

5. Та гадаад хэл дээр хэрэгтэй мэдээлэл олж авч ашиглах чадвараа үнэлнэ үү.

ABCDF

Дээрх асуулгын үнэлгээг 3-р зурагт графикаар харуулав.

1. Та сонгосон мэргэжилдээ сэтгэл хангалуун байдаг уу?

Зураг 3. Бүтээлч чадварыг тодорхойлсон сорил

2. Та бэрхшээл буюу асуудалтай учирахад бууж өгөлгүй түүнийг бүтээлчээр шийдвэрлэж чаддаг уу?

3. Та ололт амжилтын төлөө өөрийгөө дайчилж чаддаг уу?

4. Та ололт амжилтандаа сэтгэл ханалгүй, үргэлж урагш тэмүүлж чаддаг уу?

5. Та шудрагаар, эрүүл саруул ухаанаар өрсөлдөж чаддаг уу?

6. Та хувийн зохион байгуулалт сайтай, бусадтай боловсон харьцаж чаддаг уу?

7. Та өөрийгөө үнэлж чаддаг уу?

8. Та бусдыг үнэлж чаддаг уу?

9. Та багаар хамтран ажиллаж чаддаг уу?

10. Та цагийг үр өгөөжтэй ашиглаж чаддаг уу?

Дээрх асуулгын үнэлгээг 4-р зурагт графикаар харуулав.Зураг 4. Оюутны төлөвшил хандлагыг тодорхойлсон сорил

Судалгаанаас үзвэл оюутны төлөвшил хандлага дундаж түвшинд байгаа нь харагдаж байна.

Нэн ялангуяа “Та сонгосон мэргэжилдээ сэтгэл хангалуун байдаг уу?” гэсэн асуултанд 56% нь дунд буюу үгүй гэсэн хариулт өгсөн нь оюутан өөрийн сонирхсон мэргэжлээрээ суралцахгүй байгаа учраас сурлагын чанар, өөрийгөө дайчлах байдал, бүтээлч чадваруудад сөргөөр нөлөөлж байна гэж үзлээ.

Оюутнуудын төлөвшил хандлага хангалтгүй байгаа нь бүтээлчээр сэтгэн бодох, шинэлэг санаа дэвшүүлэх, гадаад хэл дээр хэрэгтэй мэдээллээ олж авах гэх мэт бүтээлч чадваруудад мөн адил сөргөөр нөлөөлж байна гэж үзлээ.

Үүнээс шалтгаалан оюутан мэргэжлийн хичээлдээ дундаж буюу хангалтгүй үнэлгээтэй суралцаж байна.

Иймээс төгсөгчдийн чанарын түвшин ажил олгогчдын хэрэгцээ шаардлагыг хангахгүй байх эрсдэл үүснэ.

Өвгөнхүүгийн Соёлцэцэг.

Төгссөн сургууль, мэргэжил, цол зэрэг: Шинжлэх Ухаан Технологийн Их Сургуулийг Уурхайн цахилгаан тоног төхөөрөмжийн ашиглалт мэргэжлээр төгсөж, одоогоор мэргэжлийн дагуу докторантурт суралцаж байгаа ба эрчим хүчний хэмнэлтийн чиглэлээр судалгааны ажил гүйцэтгэж байна.

[1] Ш.Ичинхорлоо. “Хамтын бүтээл”. УБ 2003 он.

[2] Ш.Ичинхорлоо. “Дээд сургуулийн сургалт, онол арга зүй”. УБ 2012 он.

[3] П.Саруул. “Өндөр бүтээмжтэй оюутны 7 дадал”. УБ 2015 он.

Илтгэлийн хугаарангуй: Сургах үйл явцад суралцагчдын сэтгэл зүйд багш нар хэр нөлөөлдөг, суралцагчдад хөдөлмөрийн ёс зүй төлөвшүүлж чаддаг талаар судлав.

Суралцагчдын сэтгэл зүйд нөлөөлдөг нөлөөллүүдэд нийгмийн, хувь хүний, хүрээлэн буй орчин, байгууллагын, бие хүнд нөлөөлөх гэсэн нөлөөллүүд байдаг байна. Харин сургах явцад сэтгэл зүйд нөлөөлдөг дараах аргууд байдаг. Үнэмшүүлэх, итгүүлэх, сайшаах, халамжлах, өмөөрөх, итгэх, тушаах, өөрийнх нь хүчинд итгүүлэх, нөхөр ёсны зэмлэл, үл хайхарсан дүр үзүүлэх, егөөдөх гэх мэт. Иймд багш нар суралцагчдын сэтгэл зүйд нөлөөлж чадсанаар хөдөлмөрийн ёс зүйтэй, бүтээмжээ нэмэгдүүлэх чадвартай, хувийн сахилга баттай, хүндлэх хүндлүүлэх ёс зүйд суралцах, бусадтай хамтран ажиллах чадвартай байх, эерэг хандлагатай болох, ажлын зохион байгуулалт сайжрах зэрэг үр дүнд хүрнэ. Иймээс багш нар суралцагчдынхаа сэтгэл зүйд нөлөөлөх нь маш чухал байгааг харуулж байна.

Түлхүүр үг: мэргэжил, харилцаа, нөлөөлөл, эзэмшүүлэх

Оршил: Мэргэжлийн боловсролын хуулинд мэргэжлийн боловсрол, сургалтынзорилго нь иргэний авьяас, сонирхол, хөдөлмөр эрхлэх хэрэгцээнд тулгуурлан боловсролын үндсэн зарчим, олон улсын нийтлэг жишиг, хандлагад нийцүүлэн мэргэжлийн ур чадвар, боловсрол эзэмшүүлэх, мэргэшлийг дээшлүүлэх, хөдөлмөрийн болон харилцааны соёл төлөвшүүлэхэд оршино гэжээ.

Орчин үетэйгээ хөл нийлүүлэн алхах чадвартай иргэнийг төлөвшүүлэх нь нийгмийн болон багш нарын өмнө тулгамдсан асуудлуудын нэг болоод байна. Сэтгэл зүйн нөлөөллийг үр дүнтэй болгох нэг чухал зүйл нь багш суралцагчдын харилцаа юм.

Сэдэв сонгосон үндэслэл: Багш нар суралцагчдад хөдөлмөрийн ёс зүй төлөвшүүлж чадаж байна уу?

Судалгааны ажлын хүрээнд эрдэмтэн судлаачдын судалгаа шинжилгээний бүтээл, гарын авлага, ном товхимлыг уншиж судлан өөрийн боловсруулсан судалгаагаар техникийн болон мэргэжлийн боловсролын сургалтын багш нар техникийн болон мэргэжлийн боловсрол эзэмшүүлэх явцад хөдөлмөрийн ёс зүйг төлөвшүүлж, төмөр замчин болох сэтгэл зүйг бий болгож чаддаг эсвэл эс чаддаг талаарх асуудлыг судлахыг хичээсэн.

Судалгааны ажлын арга, аргачлал: УБТЗ-ын МСҮТ болон ПТК-ийг 2007-2021 онуудад төгссөн болон суралцаж байгаа 1, 1.5, 3 жилийн 4-5 мэргэжлээр сурсан мөн суралцаж байгаа суралцагчдаас Google forms-оор санал асуулга, судалгаа авч дүн шинжилгээ хийж үр дүнг тооцов.

Үндсэн хэсэг: Багш, хамт олны үйл ажиллагааг зохион байгуулж, тэдэнтэй хамтран ажиллах явцдаа янз бүрийн ааш араншин, зан төлөв, төрх байдалтай байдаг. Иймээс багш суралцагчдын харилцаанд багшийн үүрэг маш чухал. Мөн анги хамт олон, суралцагчдыг амжилттай удирдан зохион байгуулж, сурах идэвх оролцоог нэмэгдүүлэх, тэднийг нэгэн зорилгод чиглүүлэн манлайлахын тулд суралцагчдын сэтгэл зүйн онцлогуудыг сайтар танин мэдэх хэрэгтэй болдог. Суралцагчидтай ойртон харилцаж, хамтран ажиллах нь тэдний сэтгэл зүйн онцлогийг мэдэх боломжийг нэмэгдүүлдэг. Өөрөөр хэлбэл багш, суралцагчдад тохируулан харилцсанаар үр бүтээлтэй сургалт явуулах боломжтой юм. Үүнд хувь хүний сэтгэл зүйн онцлог шинжүүдийн талаарх мэдлэг ихээхэн ач холбогдолтой ба хувь хүний зан чанарын онцлог нь түүний үйл ажиллагаанд нөлөөлдөг. Үүнийг анхаарч сурган хүмүүжүүлэх үйл ажиллагаандаа ашиглах чадвар эзэмших нь багш сурган хүмүүжүүлэгчдийн амжилтанд нөлөөлж байдаг. Багш суралцагчдынхаа зан төлөвийн онцлог шинжүүдийг таньж мэдсэнээр:

Үүнээс гадна ард түмнийхээ соёл шинжлэх ухааны баялаг өв уламжлалаас суралцан хөгжүүлэх боломж нийгмийн түүхийн үе шат бүрт харилцан адилгүй байсан байдаг. Ингээд суралцагчдаас авсан судалгаанд дүн шинжилгээ хийснээ тайлбарлая.

Судалгаанд нийт 135 суралцагч оролцсон.

1-р асуултын хувьд 2020-2021 оны суралцагчид илүү сайн оролцсон нь харагдаж байна. 2007-2008, 2011-2012 оны төгсөгч нар хараахан оролцож чадаагүй байна. Гэхдээ 14 жилийн хугацаанд төгссөн суралцагчид тодорхой хэмжээгээр оролцсон нь бахархууштай байлаа.

2 дахь асуултанд үндсэн 5 мэргэжлээр санал авахад Төмөр замын замчин буюу манай мэргэжлийн төгсөгч нар илүү сайн оролцжээ. Үүнээс харахад төгсөгч нар буюу одоо суралцаж байгаа суралцагчид мэргэжлийн болон ангийн багшаа илүү их дэмждэг нь харагдаж байна.

Нэг ангид жилийн турш 10-13 багш хичээл заадаг гэж үзэхэд манай сургуулийн багш нар босоо удирдлагатай, хагас цэрэгжүүлсэн бэлтгэлтэй байдагийн хувьд 135 суралцагчаас 114 нь буюу 84,4% нь багш нар цагийг ягштал баримтталдаг гэж дүгнэсэн байна. Энэ нь удирдах удирдуулах арга барилыг маш сайн эзэмшсэн байгаа нь харагдаж байгаа юм.

Таныг суралцаж байхад багш ямар нэг ёс зүйгүй үйлдэл гаргасан тохиолдол байсан уу? гэдэг асуултад 128 суралцагч буюу 94,8% нь үгүйсгэжээ. Гэвч ийм асуудал тохиолдсон ч хэн нэгэнд хандаж байгаагүй гэдэг асуулгад 5 хүүхэд буюу 3,7 хувь нь, мөн бусад 2 асуулгад 0,7 хувь буюу нийт 2 хүүхэд тохиолдсон ч хэнд хандахаа мэдээгүй, сургуулийн захиргаанд хэлж арга хэмжээ авахуулж байсан гэсэн хариу өгсөн байгааг харахад миний хувьд 2 талтай гэж үзэж байна.

1.Төмөр зам босоо удирдлагатай байдагийн хувьд багш нарын тавьсан шаардлага тухай суралцагчид хүндээр туссан байх магадлалтай

2.Багш ийм ёс зүйгүй үйлдэл гаргасан байхыг үгүйсгэхгүй юм

Иймд цаашид дээрх асуулгын 5,7 хувь буюу долоон суралцагчид тохиолдсон асуудлыг дахин давтагдуулахгүй байхад маш их анхаарах хэрэгтэй болж байна.
Судалгаанд суралцагчдын ихэнх нь мэргэжлийн боловсролоор суралцаж байгаа суралцагчид хамрагдсан байгаа. Дээрх асуулганд манай багш нарын хувьд сургалтын үйл ажиллагаа буюу багшийн үүрэгт ажлыг маш сайн хийдэг нь харагдаж байна.

Харилцах ур чадварын хувьд мөн багш нарыг маш сайн 68 суралцагч буюу 50,7%, сайн гэж 57 суралцагч буюу 42,5% нь дүгнэжээ.

Суралцагчдад зөвлөн туслах ур чадварыг хэр эзэмшсэн байдаг талаарх асуулгад маш сайн- 50 суралцагч буюу 37,3%, сайн-71 суралцагч буюу 53%, дунд-15 суралцагч буюу 11,2% нь хариулсан байна.

8 дахь асуулгад багш нар бие дан суралцах чадвар эзэмшүүлэх чадвар маш сайн байгааг 101 суралцагч буюу 74,8 хувь нь хариулсан байна.
Багш хувь хүнийх нь хувьд суралцагчид хүндэтгэлтэй хандаж, тэдний сурах үйл ажиллагааг удирдан чиглүүлэгч, зөвлөгч байж чаддаг уу гэсэн асуултад маш сайн 70 суралцагч 52,2%, сайн 59 суралцагч 44%, дунд 6 суралцагч 4,5%, муу 4 суралцагч 3% тус тус хариулсан байна. Тэгэхээр манай сургуулийн багш нар удирдан чиглүүлэгч, зөвлөгч байж чаддаг байх нь.
10 дахь асуултад маш сайн 57 суралцагч 42,5%, сайн 63 суралцагч 47%, дунд 14 суралцагч 10,4%, муу 2 суралцагч 1,5%, маш муу 1 суралцагч 0,7% хариулсан байна.
Багш суралцагчийн санаа бодлоо чөлөөтэй солилцох уур амьсгал бүрдүүлж чаддаг уу гэсэн асуултад маш сайн 68 суралцагч 50,4%, сайн 58 суралцагч 43%, дунд 11 суралцагч 8,1%, муу 3 суралцагч 2,2%, маш муу 1 суралцагч 0,7% хариулсан байна. Үүнээс харахад багш зөвлөн туслах байгаад зогсохгүй үзэл бодлоо чөлөөтэй илэрхийлэх нөхцөлийг бүрдүүлж чаддаг нь харагдаж байна.

Хамгийн сүүлийн асуултанд суралцагчид маань багшийн байр суурийн давуу байдлыг ашиглах суралцагчид аливаа дарамт, шахалт үзүүлж байсан уу гэсэн асуултад үгүй 116 суралцагч буюу 85,9%, заримдаа 11 суралцагч 8,1%, тийм 8 суралцагч 5,9% тус тус хариулсан байна. Энэ асуулгаас суралцагчдад багш ямар нэг багшийн байр сууринаас давуу байдлаа ашиглаж дарамт, шахалт үзүүлэх нь маш бага байна гэхдээ 5,9% нь тийм, 8,1% нь заримдаа гэсэн хариулт анхаарал татаж байна. Цаашид энэ дарамт шахалт юунаас үүдэлтэй болохыг судлах нь чухал санагдлаа.

Дүгнэлт: Багш нар нь суралцагчдын зан чанар, хандлагыг төлөвшүүлэх, мэдлэг эзэмших, ур чадвараа хөгжүүлэх, гурван үндсэн суурийн тэнцвэрийг хадгалж, төлөвшсөн хүн, өрсөлдөх чадвартай хүний нөөцийг бэлтгэн дэмжих үүрэгтэй.

Хэдийгээр суралцагчид санал асуулгад идэвхтэй сайн оролцож багш нарыгаа сайнаар үнэлсэн байгаа ч саар зарим нэг асуудлуудыг анхааралдаа авч засан сайжруулж, өөрсөддөө дүгнэлт хийж ажиллах шаардлага гарч байгаа нь судалгаанаас харагдлаа. Мөн өөрсдийгөө хөгжүүлж, зуршил бүтээх нь өөрчлөлтийн томоохон алхамуудын нэг болно гэж дүгнэлээ. Түүнчлэн амьдралын төлөө зүтгэдэг чармайлттай болгоход туслах, суралцагчидтайгаа хамтран ажиллах үүрэг оролцоог хөгжүүлэхийг зорилгоо болгон ажиллах нь чухал юм.

1.Мэргэжлийн боловсролын хуулиас

2.Монгол улсын “Зохистой хөдөлмөрийг дэмжиж” 2030 он хүртэлх Тогтвортой хөгжлийн зорилгын хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх нь

3.Тогтвортой хөгжлийн зорилгын хэрэгжилтийн хяналт шинжилгээ, улс орны төлөв байдал

4.Ёс зүйн онолын үндсэн ойлголт /сайтаас авсан материал/

5.Сургалтын орчинд хөдөлмөрийн ёс зүй төлөвшүүлэх арга зам /2015.02 сар Магистрын дипломын ажил/

6.Интернэт сайтууд

Баярхүү овогтой Урангуа миний бие нь 1974.02.27-нд Баярхүүгийн 5 дахь охин болж мэндэлсэн. Бага насаа эцэг эхийн гар дээр хүмүүжиж, 1982.09.01-нд 6-р дунд сургуульд орж суралцаад 1992.06 сард төгсөж Төмөр замын коллежийн Зам, барилга, замын аж ахуйн ангид элсэн орж шаталсан сургалтаар явсаар инженер баклавараар 1998.06 сард төгссөн. Төгсөөд ЗЗМС-д тасралтгүй ахлах замчин, бригадын дарга, хөдөлмөр хамгааллын инженер, Толгойт дахь Замчдын сургалтын төвд оператор, багшаар ажиллаж байгаад 2007.07.01-нд Замын даргын тушаалаар УБТЗ-ын МСҮТ-д замын багшаар ирж одоог хүртэл ажиллаж байна. 14 жилийн хугацаанд 1 жилийн 13 анги, 5 сарын олон ангийг төгсгөсөн байна. Ам бүл: Нөхөр, хүү, охин, бэр, ач охины хамт амьдардаг.